|
|
 |
|||
|
|
Pieter Jongens Wijndelsz.,
winkelier, caféhouder en wijkmeester.
|
|||
|
|
Dit is de naam van mijn grootvader (2.2.1).
Zo heeft hij zijn naam altijd geschreven: P. Jongens Wzn. Zo stond het
ook heel duidelijk te lezen op het fietsenrek voor het 'Noordhollandsch
Koffiehuis' op de Kaasmarkt te Purmerend.
Als oudste van vier zoons lag het
voor de hand dat hij zijn ouderlijk
huis, namelijk de boerderij in dat deel van de Beemster dat Havermeer
heet, verliet toen hij op 24 juli 1885 Antje Houtman trouwde. Ook zij
was een boerendochter uit de Beemster, geboren aldaar 19 januari 1864.
Het paar vestigde zich te Rustenburg, gemeente Ursem.
Het boerenbedrijf bleek een te
zware belasting voor zijn vrouw nadat er
twee kinderen geboren waren. De oudste, Elisabeth, naar vaders moeder,
werd Lize genoemd. De zoon noemden ze Gerard, een verfraaide vorm van
Gerrit, naar moeders vader Gerrit Houtman.
De familie trok daarom naar
Purmerend waar aan de Koestraat een
café
werd gekocht. Pieter hoopte dat zijn zoon hem later zou opvolgen in
zijn zaak. Omdat het café niet zo groot was kocht hij in
1910 op de
Kaasmarkt bovengenoemd "koffiehuis". Helaas voor hem ging zijn zoon,
die inmiddels getrouwd was, in de zaak van zijn schoonvader. Deze had
een bierbottelarij, eveneens in Purmerend.
Mobilisatie
Voor Pieter zorgde de mobilisatie
van 1914 voor extra werk. Want zijn
zoon, die vader van twee kinderen was geworden en samen met zijn vrouw
eigenaar van een sigarenwinkel in de Hoogstraat was, moest opkomen.
Vader Pieter stond zijn schoondochter met raad en daad bij. Maar de
omstandigheden konden altijd nog erger. Watersnood! De Kaasmarkt bleef
gelukkig droog, toen in 1916, maar in de winkel in de Hoogstraat kwam
het water een halve meter hoog.
Ik herinner me nog dat grootvader
op grote laarzen kwam aanbenen en in
onze kamer met één zwaai de brandende potkachel
op tafel tilde!
Dikwijls kwam hij even aanwippen
bij ons in de winkel, maar vaak bleef
het niet bij "even", want die sigarenklanten konden praten!
Kalmer aan
Na 1920 ging Pieter het wat kalmer
aan doen. Hij en zijn vrouw
verhuisden naar een kleine sigarenzaak op de Koemarkt.
Had op de Kaasmarkt een brand al
voor veel schade gezorgd in zijn
Noordhollandsch Koffiehuis, hier op de Koemarkt was de brand die
uitbrak bij de buren de oorzaak dat drie panden verwoest werden. Ik
hoor het mijn verslagen grootvader nog zeggen: "Nu is alles weer
weg.".
In 1923 kwam een neef uit Zuid
Afrika, Gordon Noome, over voor
familiebezoek. Dit was een kolfje naar Pieters hand: de hele zomer met
neef uitstapjes door Nederland maken. Want neef moest het land immers
leren kennen! Ik bezit een album met wel 37 ansichten, overal vandaan
en gedateerd. Ook van Gordons thuisreis via Londen. Zijn hotels voorzag
hij van een kruisje. Zo weten we dat hij 6 december te Kaapstad aankwam
en thuis was te Pietersburg op 3 januari 1924. Hij reisde met het S.S.
"Berrima" van de P&O.
Een mij nog bekende uitdrukking van
Opa was: "Zo lopen de gootjes als
het regent", want het ging aan het eind van zijn leven (de crisis van
1930) met onze familie in financieel opzicht niet zo goed. Zijn vrouw,
onze grootmoeder, overleed in 1930 na een langdurige ziekte. Opa
verhuisde daarna naar een kleine bovenwoning vlak bij zijn dochter.
Daar is hij reeds na een half jaar overleden.
Dit was in grote trekken de
levensloop van Pieter Jongens, die voor mij
een fijne grootvader is geweest.
Over zijn functie als "wijkmeester"
verwijs ik naar een apart artikel.
Wat
herinneringen
Aardige herinneringen aan hem heb
ik te over. Bijvoorbeeld samen
zwemmen in de Beemsterringvaart, ik met mijn pas verworven zwemdiploma,
15 jaar oud. Opa 67 jaar in een rood en wit gestreepte zwembroek,
drijvend op zijn rug. Daar hij enigszins gezet was stak zijn rood-witte
buik parmantig boven water uit. Hij was een rustige man en hij was
bijna helemaal kaal. En hij had veel aparts. Tegen de regen droeg hij
een lodenstof cape die hij met zwier om zich heen kon slaan. Toen de
bananen in zwang kwamen propageerde hij: "Dit wordt het nieuwe
volksvoedsel.".
Wandelen deed hij veel en graag.
Zeker eenmaal per jaar liep hij de
Beemster rond. Bij Rustenburg gekomen verheugde hij zich erin
tegelijkertijd het land van zijn vroegere boerderij evenals het land
van zijn vader te kunnen zien.
Mijn oudere broer probeerde mij
altijd wijs te maken dat Opa geen
zwartbont vee had maar uitsluitend roodbont. En dat de knecht en de
meid ook rood haar hadden. Ja, zelfs de melkbussen waren door Opa rood
geschilderd. Maar of dat inderdaad zo was? ....
Dat wandelen had ook een sociale
functie, want dikwijls vergezelde hem
voor enige kilometers een vriend die wel eens zijn hart wou luchten.
Zijn zeer zwaarmoedige neef Jan Noome vergezelde hem bijvoorbeeld
vaak.
Rolschaatsen deed hij op de enige
geasfalteerde weg in Purmerend: de
Purmersteenweg, waar ook harddraverijen werden gehouden.
Maar in schoonrijden op de schaats,
alleen of voor paren, was hij een
meester. Menige prijs won hij. Medailles waarvan ik er een paar bezit,
gewonnen in Nieuwe Niedorp, Jisp en Wormer. Hij was 66 toen hij op 3
februari 1929 de eerste prijs behaalde: een bronzen beeldje
voorstellende een zaaiende landman.
Ook zie ik hem nog de trap in het
huis op de Koemarkt afkomen met in
iedere hand een emmertje water. Aldus trainde hij door de trap x-keer
op en af te lopen en hij zei dan: "Zie zo, ik heb de Dom
beklommen.".
Het koffiehuis op de Kaasmarkt was
op gewone marktdagen een druk
zogenaamd "Dinsdagshuis" waar de handelaren hun zaken kwamen
afhandelen. Ook herinner ik mij dat mijn moeder op hoogtijdagen daar
hielp in de keuken. De gehaktballen die zij maakte van garnalen waren
befaamd en vlogen weg.
De begrafenis van grootmoeder
Jongens maakte op mij als zestienjarige
een merkwaardige indruk. De broers en zwagers kwamen met hun vrouwen
met de kapwagen uit de Beemster naar de Koemarkt. Een hele drukte was
dat, met veel gesnotter en gesnuif in grote witte zakdoeken. Na de
begrafenis, toen het gezelschap terugkeerde in het sterfhuis, werd het
echter stilaan een geanimeerde familiere�nie tot mijn grote
verbazing.
P. Jongens 2.2.5, Vledder
|
|||
|
|
|
